Τ Αντόρνο: θεωρία της ημιμόρφωσης δύο μικρά αποσπάσματα

Αναδημοσιεύουμε δύο μικρά αποσπάσματα από την θεωρία της ημιμόρφωσης του Αντόρνο από το ιστολόγιο της Χριστίνας που είχε την όρεξη να τα δημοσιεύσει πριν λίγες εβδομάδες. Με κάποια έκπληξη παρακολουθώ τις τελευταίες εβδομάδες να αυξάνεται το ενδιαφέρον σε ένα κομμάτι κόσμου για την κριτική θεωρία. Θα μπορούσε κάτι τέτοιο άραγε να γεννήσει νέα κριτική σε αυτήν την σάπια πραγματικότητα; ή θα επαναληφθεί η ίδια ιστορία της ιδεολογικοποίησης; μένει να δούμε λοιπόν

Απόσπασμα Ι

Αναντίρρητα ,στην ιδέα της μόρφωσης εμπεριέχεται κατ’ ανάγκη το αίτημα μιας κατάστασης της ανθρωπότητας ,χωρίς διαβαθμίσεις και εκμετάλλευση,και μόλις αυτή αφεθεί σε εκπτώσεις και εμπλακεί στην πρακτική των μερικών σκοπών, που αμείβονται ως κοινωνικά ωφέλιμη εργασία ,ανοσιουργεί κατά του εαυτού της .

Όμως δεν είναι μικρότερη η ενοχή που απορρέει από την καθαρότητά της .Η τελευταία αποβαίνει ιδεολογία.

Στο βαθμό που στην ιδέα της μόρφωσης συνηχούν στοιχεία σκοπιμότητας,αυτά σύμφωνα με την έννοιά της ,θα όφειλαν πολύ να κάνουν τα άτομα ικανά να επιβεβαιώνονται  σαν λογικά και ελεύθερα ,σε μια λογική κι ελεύθερη κοινωνία,και αυτό ακριβώς,σύμφωνα με το μοντέλο του φιλελευθερισμού,επιτυγχανεται καλύτερα, αν καθένας για τον εαυτό του είναι μορφωμένος.Όσο λιγότερο οι κοινωνικές συνθήκες,ιδιαίτερα οι οικονομικές διαφορές, επέτρεπαν την υλοποίηση αυτής της επαγγελίας,τόσο αυστηρότερα αποδοκιμαζόταν η σκέψη για το συσχετισμό της μόρφωσης με σκοπούς.

Δεν επιτρέπεται να θιγεί η πληγή ,ότι η μόρφωση από μόνη της  δεν διασφαλίζει την λογική κοινωνία.

Απαγκιστρώνεται κανείς στην εξαρχής απατηλή ελπίδα πως εκείνη μπορεί να δώσει αφεαυτής στους ανθρώπους ό’τι τους αρνείται η πραγματικότητα.

Το όνειρο της μόρφωσης, η ελευθερία από τις υπαγορεύσεις των μέσων ,της άκαμπτης και πενιχρής ωφελιμότητας,νοθεύεται σε απολογητική υπέρ του κόσμου, ο οποίος είναι συγκροτημένος σύμφωνα με αυτές τις υπαγορεύσεις.

Στο ιδανικό της μόρφωσης που απολυτοποιεί την κουλτούρα ,διαφαίνεται η προβληματικότητα της κουλτούρας.

απόσπασμα ΙΙ

Η ημιμόρφωση δεν είναι  μισή μόρφωση ή απουσία μόρφωσης ,αλλά η έχθρα απέναντι στη μόρφωση.Το μισό που ναυάγησε ,η αποτυχημένη ταύτιση,δημιουργεί το μίσος ,το φθόνο γι’ αυτό που δεν ευωδόθηκε ,τη διαστροφή.Αυτό που οι άνθρωποι στη συνέχεια κάνουν πως προτιμούν ,το ξενικό κρουστό σουξέ και το αστυνομικό μυθιστόρημα ,το φαντασμαγορικό θέαμα κι η μελοδραματική αγάπη ,τους είναι κατά βάθος το πιο ξένο κι αποκρουστικό,που δεν ανταποκρίνεται σε καμμιά άμεση εμπειρία τους.Υποτάσσονται σ’ αυτό με σφιγμένα δόντια όπως ο έφηβος που πνίγεται στην πρώτη ρουφηξιά του καπνού και φρικιά στην πρώτη γουλιά του αλκοόλ ,αλλά προχωράει μοιραία και άβουλα προς το μισητό και αναπότρεπτο.

Η ικανότητα για εμπειρία δεν αποκτιέται, αν δεν αποδομηθούν οι μηχανισμοί  απώθησης ,οι ασυνείδητες αντιστάσεις που κρατούν τον άνθρωπο ανάπηρο και ανίσχυρο να εμπειραθεί  ο,τιδήποτε άμεσα και ζωντανά ,ν’ αποκτήσει αυτογνωσία συνείδηση του κόσμου και θαρραλέα αντίσταση σε ό,τι τον υποδουλώνει.

Η ημιμόρφωση είναι η συλλογική πατερίτσα της ανάπηρης πλειονότητας,η διάδοση του πνεύματοςκαι τέχνης χωρίς ζωντανή σχέση προς τη συνείδηση των ανθρώπων ,χωρίς συνέπεια για τη ζωή τουςκαι τη δομή της κοινωνίας .Το τραγούδι μιλάει γι’ αγάπη και ειρήνη ,ενώ η δισκογραφική  εταιρία ,βέβαιη για τη φενάκη ,επενδύει και στην παραγωγή όπλων ,όπως και η κρατική τηλεόραση  εκπέμπει την κουλτούρα στο στρατώνα και στα μετωπικά φυλάκια .Η πολιτιστική βιομηχανία ,πιστή στην προπαγάνδα και συνεπής στην αναγκαιότητα της οικονομικής συγκέντρωσης και της τεχνικής τυποποίησης παράγει κουλτούρα γι’ αυτούς που η κουλτούρα απέκρουσε ,αλλά και στην αρκετά συγγενή κατηγορία εκείνων που ο φθόνος των πολλών αποκαλεί κουλτουριάρηδες.«Η ημιμόρφωση είναι το χειραγωγημένο πνεύμα των αποκλεισμένων»

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s