Primo Levi: “εάν αυτό είναι ο άνθρωπος απόσπασμα δεύτερο”

από εδώ

Απάντηση στην ερώτηση ,«στο βιβλίο σας δεν εκφράζετε μίσος εναντίον των Γερμανών ούτε μνησικακία ,ούτε επιθυμία εκδίκησης.Τους έχετε συγχωρήσει;

Δεν ανήκω στους ανθρώπους που κλίνουν προς το μίσος.Γιατί το θεωρώ ένα αίσθημα πρωτόγονο,που προσιδιάζει περισσότερο στα ζώα.Προτιμώ οι σκέψεις μου και οι πράξεις μου ,στα όρια του δυνατού ,να πηγάζουν απ’ τη λογική ,για το λόγο αυτό δεν καλλιέργησα μέσα μου ποτέ το μίσος ,σαν επιθυμία εκδίκησης ή επιβολής τιμωρίας στον πραγματικό ή υποτιθέμενο εχθρό μου.Πρέπει να προσθέσω ότι κατά τη γνώμη μου είναι ένα ατομικό συναίσθημα ,στρέφεται εναντίον ενός ανθρώπου ,ενός προσώπου ,ενός ονόματος ,από τις ίδιες όμως τις σελίδες του βιβλίου γίνεται φανερό ότι οι διώκτες μας ,δεν είχαν ούτε πρόσωπο ούτε όνομα :ήταν μακρινοί ,αφανείς απρόσιτοι.Με μεγάλη επιμέλεια οι Ναζί φρόντιζαν ,ούτως ώστε η επαφή ανάμεσα στους σκλάβους και στους δημίους να είναι σχεδόν αδύνατη .Στο βιβλίο θα παρατηρήσατε ότι περιγράφεται μόνο μια συνάντηση ανάμεσα στο συγγραφέα ήρωα με έναν Ες Ες ,και όχι τυχαία ,αυτό συμβαίνει μόνο τις τελευταίες μέρες ,όταν το στρατόπεδο διαλύεται και το ναζιστικό καθεστώς καταρρέει.

Επιπλέον όταν έγραψα το βιβλίο το 1946 ,ο ναζισμός κι ο φασισμός έμοιαζαν να μην έχουν πρόσωπο : σαν να είχαν επιστρέψει στο πουθενά ,σαν να είχαν διαλυθεί όπως ένα άσχημο όνειρο,σωστά και δίκαια έτσι όπως εξαφανίζονται τα φαντάσματα με το λάλημα του πετεινού.Πως θα μπορούσα να τρέφω μνησικακία ,να επιθυμώ εκδίκηση εναντίον ενός πλήθους φαντασμάτων;

Όμως λίγο αργότερα στην Ιταλία και στην Ευρώπη αντιληφθήκαμε ότι επρόκειτο για μια απλή αυταπάτη : ο φασισμός ήταν ακόμα παρών ,αλλά κρυμμένος μέσα στο κουκούλι του.Προετοίμαζε την αλλαγή του για να εμφανιστεί ξανά, με καινούργιο πρόσωπο μη αναγνωρίσιμο ,πιο αξιοσέβαστο ,προσαρμοσμένος στις καινούργιες συνθήκες ενός κόσμου ο οποίος έβγαινε από την καταστροφή που ο ίδιος ο φασισμός είχε προκαλέσει.Πρέπει να εκμυστηρευτώ ότι απέναντι σε κάποιες παλιές φυσιογνωμίες,απέναντι σε κάποια παλιά ψέματα ,σε κάποια άτομα,απέναντι στην τάση για επιείκια ,στη συνενοχή, αισθάνομαι τον πειρασμό του μίσους και μάλιστα με βιαιότητα ,αλλά η νοοτροπία μου δεν είναι φασιστική ,πιστεύω στη λογική και στο διάλογο σαν κατ’ εξοχήν μέσα προόδου και γι’ αυτό στο μίσος προτάσσω το δίκαιο.Όταν έγραψα το βιβλίο επέλεξα ηθελημένα τη νηφάλια και συγκρατημένη γλώσσα της μαρτυρίας και όχι το μεμψίμοιρο ύφος του θύματος ,ούτε το οργισμένο του εκδικητή ,γιατί πίστευα ότι ο λόγος μου θα ήταν πιο δυνατός και πιο πιστευτός αν αντηχούσε αντικειμενικός μάλλον παρά παθιασμένος,μόνον έτσι ο μάρτυρας υπό κρίση εκπληρώνει την αποστολή του ,η οποία είναι να προετοιμάσει το έδαφος για τον κριτή .Οι κριτές είστε εσείς.

Δεν θα ήθελα παρ’ όλα αυτά η απουσία καταδικαστικής κρίσης εκ μέρους μου να ερμηνευτεί σαν άφεση αμαρτιών .Όχι ,δεν συγχώρεσα κανένα από τους υπαίτιους και ούτε έχω την πρόθεση ούτε τώρα ,ούτε στον μέλλον να συγχωρήσω.Μόνον κάποιος αποδείξει ότι συνειδητοποίησε (με πράξεις όχι με λόγια και ούτε πολύ αργά ) την ενοχή και την υπαιτιότητα του φασισμού ,ότι τον καταδικάζει και είναι αποφασισμένος να τον ξεριζώσει απ’ τη συνείδηση τη δική του και των άλλων ,τότε ναι ,εγώ που δεν είμαι χριστιανός ,θα ακολουθήσω την εβραϊκή και χριστιανική εντολή να συγχωρήσω τον εχθρό μου ,αλλά ο εχθρός που έχει μεταμεληθεί παύει να είναι εχθρός.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s