Η μητρική γλώσσα των κατοίκων της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών [1992]

Διαβάστε σήμερα ένα παλιό κείμενο του Δημήτρη Λιθοξόου στο περιοδικό θέσεις με ενδιαφέρον στατιστικές για την μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών. Παρακάτω αναδημοσιεύουμε την εισαγωγή του άρθρου.

Το κείμενο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Θέσεις (τεύχος 38) στις αρχές του 1992. Την περίοδο εκείνη το Καθεστώς στην Ελλάδα είχε ξεσηκώσει το ελληνικό έθνος κατά του νεοσύστατου μακεδονικού κράτους. Στα συλλαλητήρια εναντίον των «Σκοπιανών» στην Αθήνα και στη Θεσσαλονίκη συγκεντρώθηκαν εκατοντάδες χιλιάδες. Το σύνολο σχεδόν των πανεπιστημιακών, των δεσποτάδων, των δημοσιογράφων, των συγγραφέων και των πολιτικών του τόπου, αφιόνιζε με ψέματα το λαό. Αυτό που καθημερινά λεγόταν στα μπαλκόνια, γραφόταν στον τύπο, ακουγόταν στο ραδιόφωνο και την τηλεόραση, ήταν πως η Μακεδονία κατοικείται από την εποχή του Φίλιππου και του Αλέξανδρου μόνο από Έλληνες, απόγονους των αρχαίων. Οι λίγοι που διαφωνούσαν, σώπαιναν τρομαγμένοι.

Η συστηματική προπαγανδιστική δουλειά που είχε γίνει τις προηγούμενες δεκαετίες, είχε σχεδόν εξαφανίσει τα γραπτά ίχνη για το γλωσσικό παρελθόν της Μακεδονίας. Το πρόβλημα το είχα αντιμετωπίσει μερικά χρόνια νωρίτερα, καθώς ήμουν ο πρώτος που είχε αρχίσει να ερευνά το ζήτημα της γλωσσικής σύνθεσης του πληθυσμού της Ελλάδας, το παρελθόν των μειονοτήτων. Είχα μάλιστα δημοσιεύσει τα πρώτα μου κείμενα για το Φαλμεράγιερ, τους Βλάχους, τους Τσιγγάνους και το μακεδονικό. Και είχα αρχίσει να ενοχλώ την εθνικά σκεπτόμενη (σχεδόν στο σύνολό της) διανόηση της χώρας.

Το άρθρο μου για την απογραφή του Χιλμή Πασά, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Τετράδια (τεύχος 21), στα τέλη του 1988, με είχε οδηγήσει σε ρήξη με τα άλλα μέλη της συντακτικής επιτροπής, παλιούς φίλους και συναγωνιστές. Είχα υπερβεί τα εθνικά εσκαμμένα.

Γεννημένος και μεγαλωμένος στην Αθήνα, το μακεδονικό το είχα προσεγγίσει μόνο μέσα από τα παλιά βιβλία. Στη συνέχεια απόκτησα πρόσβαση σε κάποια αρχεία. Τότε τα πράγματα έγιναν πολύ πιο καθαρά.

Όταν έγραψα το κείμενο για τις Θέσεις, είχα αρχίσει να σχηματίζω μια σχετικά καλή εικόνα για το νεότερο παρελθόν της Μακεδονίας, όσον αφορά τη γλώσσα, τη θρησκεία και τα εθνικά φρονήματα των κατοίκων της. Και είχα φτάσει στο συμπέρασμα για την ύπαρξη σημαντικής μειονότητας, που είχε υποστεί μεγάλες διώξεις από το ελληνικό κράτος. Το όνομα της, σύμφωνα με τις ελληνικές πηγές ήταν: Σλάβοι, Σλαβόφωνοι, Σλαβομακεδόνες, Μακεδονοσλάβοι.

Αυτές οι λέξεις το 1992-1993 ήταν εθνικά απαγορευμένες στην Ελλάδα. Η ελληνική αστυνομία φρόντισε εκείνη τη χρονική περίοδο να στείλει στα δικαστήρια, σε τρεις διαφορετικές περιπτώσεις, μέλη αριστερών οργανώσεων που σε προκηρύξεις ή σε αφίσες τους είχαν υπερασπιστεί τους Σλαβομακεδόνες.

Επίσημα και σύμφωνα με την ελληνική εθνική ιδεολογία, δεν υπήρχαν τότε Σλαβομακεδόνες στην Ελλάδα. Όποιος υποστήριζε κάτι τέτοιο, αντιμετώπιζε την τιμωρία του κράτους.

Αυτά λοιπόν ίσχυαν όταν εγώ δημοσίευσα το κείμενο για τη «μητρική γλώσσα των κατοίκων του ελληνικού τμήματος της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών».

Ήταν το δεύτερο άρθρο, μετά το προαναφερόμενο δικό μου για την απογραφή του Χιλμή Πασά στα Τετράδια, που αποκάλυπτε την αλήθεια για τις αλχημείες των απογραφών. Το επιπλέον στοιχείο ήταν πως για να αναδείξω τα χαλκευμένα απογραφικά στοιχεία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, προχώρησα σε μελέτη κάθε χωριού χωριστά και στη συνέχεια στην ομαδοποίηση αυτών των πληροφοριών.

Παρ’ ότι ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη δουλειά, αποδείχτηκε εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος για να τελειώνεις (στο επίπεδο τουλάχιστον της λογικής) με τις γενικολογίες και αοριστολογίες όλων εκείνων που διαμόρφωναν τη λαϊκή συνείδηση. Το ίδιο έκανα στη συνέχεια για όλες τις μειονότητες. Μελέτη χωριό-χωριό. Ήταν το αντίδοτο στην ημιμάθεια και ψευδολογία των Κρατούντων.

Το κείμενο που έγραψα το 1992 λειτούργησε πολιτικά, προβλημάτισε αρκετούς ανθρώπους, συζητήθηκε. Τα στοιχεία του άρχισαν να χρησιμοποιούνται σταδιακά σε έναν αντίλογο που ορθώθηκε απέναντι στην κυρίαρχη άποψη.

Δεν πέρασε πολύς καιρός, από τότε που το έγραψα, μέχρι που γνώρισα τους ανθρώπους εκείνους στους οποίους αναφερόταν. Οι ίδιοι μου εξήγησαν, πως ονόμαζαν πάντα εαυτούς Μακεδόνες. Το Σλαβομακεδόνες δεν το χρησιμοποιούσαν. Δεν το έλεγαν ούτε οι πατεράδες τους, ούτε οι παππούδες τους. Το είχαν ακούσει μόνο από κάτι παλιούς αριστερούς. Μάλιστα το θεωρούσαν προσβλητικό. Με τη σειρά μου, τους εξήγησα την άγνοια μου, ως Νότιου, δεν τους ξαναείπα Σλαβομακεδόνες και το πράγμα τέλειωσε εκεί.

Το ελληνικό κράτος, που δεν δεχόταν την ύπαρξη τους, όταν περνώντας τα χρόνια αναγκάστηκε να αλλάξει γραμμή, κάτω και από την πίεση του αγώνα των ακτιβιστών Μακεδόνων, είπε πως αυτοί είναι λίγοι και (τέλος πάντων) δεν είναι Μακεδόνες. Το πολύ-πολύ θα ανέχεται να ονομάζονται δίγλωσσοι Σλαβομακεδόνες.

Επειδή στο άρθρο αυτό, μιλούσα για Σλαβομακεδόνες, η εθνική κουτοπονηριά του επέτρεψε να περάσει στην ακαδημαϊκή Βιβλιογραφία. Ωστόσο ο σημερινός αναγνώστης, είκοσι χρόνια μετά, μπορεί (και πρέπει) να το διαβάσει, απλώς αλλάζοντας τις λέξεις. Όπου γράφει για Σλαβόφωνους, Μακεδονοσλάβους και Σλαβομακεδόνες, μπορεί να τα αντικαταστήσει με τη λέξη Μακεδόνες. Έτσι το κείμενο ξαναγίνεται εθνικά ενοχλητικό (ευτυχώς).

Το άρθρο αυτό έθεσε επίσης, για πρώτη φορά, ένα ζήτημα που τελευταία συζητήθηκε πολύ. Τα λεγόμενα greek statistics και την, παγκοσμίως πλέον γνωστή, αναξιοπιστία της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας της Ελλάδας. Μόνο που τα έθεσα πριν δυο δεκαετίες. Και ήμουν μόνος. Τότε, για να καλύψουν τις στατιστικές απάτες, με συκοφάντησαν, με τα γνωστά περί πουλημένου και πράκτορα. Τώρα πολλοί γνωρίζουν ότι οι άνθρωποι της στατιστικής υπηρεσίας, ως στελέχη του Έθνους, διαχρονικά, πολλές φορές,  εκτελούσαν (και) υπηρεσία συγκάλυψης, παραπληροφόρησης και εξαπάτησης της κοινής γνώμης, παρέχοντας χαλκευμένα στοιχεία.

Για τα πληθυσμιακά της Μακεδονίας, έγραψα αρκετές φορές από τότε, αναλυτικά, κατά περιοχή, προσθέτοντας πολλά νέα στοιχεία που στο μεταξύ συγκέντρωσα και διόρθωσα διάφορα μικρά λάθη, που είχα κάνει παλιότερα. Όλα αυτά, υπάρχουν πια δημοσιευμένα εδώ, σε αυτό το σάιτ. Ο αναγνώστης που ενδιαφέρεται μπορεί να τα βρει και να τα διαβάσει.

Έχω ακόμα στο αρχείο μου ανέκδοτο μεταπολεμικό υλικό, εξαιρετικού ιστορικού ενδιαφέροντος, που δεν έχω επεξεργαστεί. Είναι κάτι που αν ζήσω, και έχω την πνευματική διαύγεια, το χρόνο και τη διάθεση, θα το κάνω στο μέλλον.

Το κείμενο ωστόσο που ακολουθεί, το κείμενο των Θέσεων, είναι το πρώτο που γράφηκε, πάνω στο θέμα που πραγματεύεται. Και μάλιστα τυπώθηκε σε ιδιαίτερα ζόρικους καιρούς. Δεν ασχολήθηκε μόνο με την ιστορία, αλλά συνέβαλε λίγο και στη διαμόρφωσή της.

 

 

Δημήτρης Λιθοξόου

7 Μαρτίου 2011

Διαβάστε ολόκληρη την έρευνα εδώ

Advertisements

2 thoughts on “Η μητρική γλώσσα των κατοίκων της Μακεδονίας πριν και μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών [1992]

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s