UMBERTO ECO “Ο πρωτοφασισμός”

Ένα μικρό απόσπασμα του UMBERTO ECO για μια θεμελιώδη προσέγγιση του φασισμού. Αναδημοσιεύουμε εδώ σήμερα από εδώ πάντα με μια διάθεση κριτικής προσέγγισης. Με άλλα λόγια σημαίνει ότι ενδέχεται να μην συμφωνούμε με κάθε λέξη στο κείμενο.

Τα χαρακτηριστικά του φασισμού είναι η λατρεία της παράδοσης και η αναζήτηση των αιώνιων αληθειών στο παρελθόν. Ο σύγχρονος πολιτισμός απορρίπτεται και μαζί του απορρίπτεται ο ορθολογισμός ως θεμελιώδης αξία του, ενώ καταγγέλλεται ως «παρακμιακός » ο σύγχρονος τρόπος ζωής. Ο πρωτόγονος  φασισμός είναι, επομένως, απολύτως ανορθολογικός. Ο φασιστικός ανορθολογισμός προβάλλει την αντίληψη «η δράση για τη δράση» και χωρίς προβληματισμό, ενώ η οποιαδήποτε διαφωνία, ακόμα και σε επίπεδο διαλόγου, ισοδυναμεί με προδοσία. Ο φασισμός, αρνούμενος την κοινωνική πολυμορφία, καλλιεργεί και μετά εκμεταλλεύεται τον φόβο των ανθρώπων για το διαφορετικό, οπότε ο φασισμός ενέχει τον ρατσισμό.

Ο φασισμός εκμεταλλεύεται την ατομική και κοινωνική  απογοήτευση. Όλα τα φασιστικά κινήματα του παρελθόντος αξιοποίησαν την εξαθλίωση και την πολιτική απογοήτευση που προκάλεσαν, ιδίως στα μεσαία κοινωνικά στρώματα, οι οικονομικές κρίσεις. Σε ανθρώπους που νιώθουν πως δεν έχουν ξεκάθαρη κοινωνική ταυτότητα, προβάλλεται ως μοναδικό τους προνόμιο η κοινή πατρίδα. Αυτή είναι και η απαρχή του εθνικισμού. Για να επιβιώνει όμως, ο εθνικισμός έχει ανάγκη από εχθρούς, γι αυτό και στον πυρήνα κάθε φασιστικής ιδεολογίας βρίσκεται μια εμμονή στις συνωμοσίες, εγχώριες  και διεθνείς. Η αίσθηση της ταπείνωσης από τον πλούτο και τη δύναμη των εχθρών είναι αναγκαίο στοιχείο της φασιστικής σκέψης και παράλληλα η πίστη της νίκης σε μια τελική μάχη, στην οποία θα αντιπαρατεθεί η έκφυλη παρακμή των εχθρών με την εμπνευσμένη από τα ιδανικά των προγόνων λεβεντιά «μας» .

Για τη φασιστική  σκέψη, η ζωή είναι ένας συνεχής αγώνας, οπότε βρισκόμαστε συνεχώς σε κάποιο είδος πολέμου. Οπότε, οι διαλλακτικοί και οι ειρηνιστές είναι εξ ορισμού προδότες. Βασικό χαρακτηριστικό κάθε αντιδραστικής ιδεολογίας είναι ένας λαϊκίστικος ελιτισμός. Οι πολίτες του έθνους πρέπει να νιώθουν άνθρωποι ανώτεροι των άλλων, μέλη μιας ιδιαίτερης φυλής. Ταυτόχρονα, όμως, μέλη ενός λαού που έχει ανάγκη ενός ισχυρού ηγέτη. Έτσι, δημιουργείται και η ιδεολογία του ηρωισμού. Τα παιδιά πρέπει να μεγαλώνουν με πρότυπα τους ήρωες πολεμιστές του «ένδοξου παρελθόντος». Αλλά επειδή ο πόλεμος και ο ηρωισμός είναι δύσκολα πράγματα, ο φασίστας μεταφέρει τον πόθο του για δράση στη σεξουαλική του συμπεριφορά.

Υποβαθμίζει τις γυναίκες και καταδικάζει κάθε διαφορετικότητα στη σεξουαλική συμπεριφορά. Ο λαϊκισμός του φασισμού είναι ιδιότυπος και αντιμετωπίζει τον λαό ως μονολιθική οντότητα με κοινή βούληση. Αλλά επειδή κανένα μεγάλο σύνολο ανθρώπων δεν μπορεί να έχει κοινή βούληση, ο ηγέτης εκφράζει αυτή τη φανταστική κοινή βούληση, η οποία οδηγεί και στη διαρκή καταγγελία των «διεφθαρμένων» πολιτικών. Τέλος, ο φασισμός μιλάει μια Οργουελική  «νέα ομιλία» μια γλώσσα με στοιχειώδες λεξιλόγιο και απλοϊκή  σύνταξη, η οποία δεν επιτρέπει σύνθετα νοήματα και κριτική σκέψη.

Eίναι λάθος να υποτιμούμε αυτή την αρχέγονη φασιστική σκέψη, ανακαλώντας από την ιστορική μας μνήμη μόνο τις στερεοτυπικές εικόνες της φασιστικής βαρβαρότητας, γιατί έτσι χάνουμε από το οπτικό μας πεδίο τις βασισμένες στη σκέψη αυτή πολιτικές δράσεις, οι οποίες οικοδόμησαν όλα τα αυταρχικά καθεστώτα. Ίσως είμαστε μάρτυρες μιας τέτοιας ιστορικής διαδικασίας, οπότε η κατάσταση είναι μάλλον δύσκολη.

UMBERTO ECO

Advertisements

One thought on “UMBERTO ECO “Ο πρωτοφασισμός”

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s