Η Θεσσαλονίκη των Εβραίων όπως την είδε ο Χρήστος Χρηστοβασίλης το 1894

001

αναδημοσίευση από την σελίδα Βιβλιοθήκη

ΓΕΝΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τίτλος: Περί Εβραίων

Συγγραφέας: Χρήστος Χρηστοβασίλης

Έκδοση: Ροές (2007)

ISBN: 978-960-283-252-3

Τιμή: Περίπου €11

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ

Τα τελευταία χρόνια η βιβλιογραφία σχετικά με τους Εβραίους Θεσσαλονικείς έχει εμπλουτιστεί με πολλούς και ενδιαφέροντες τίτλους, ένας εκ των οποίων είναι και το βιβλίο αυτής της ανάρτησης. Το ιδιαίτερο όμως, που παρουσιάζει αυτό το έργο, είναι ότι τα κομμάτια του γράφτηκαν το 1894 το πρώτο μέρος, το 1918 το δεύτερο και το 1920 το τρίτο, καθώς επίσης το γεγονός ότι συγγραφέας είναι ένας Ηπειρώτης λογοτέχνης εκπρόσωπος της «βουκολικής» λογοτεχνίας, που ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής στις αρχές του 20ου αιωνα.

Η έκδοση είναι συμπαθητική, με κάποιες φωτογραφίες να συνοδεύουν το κείμενο. Στο τέλος του βιβλίου υπάρχει ένα χρονολόγιο σχετικά με τη ζωή του Χρηστοβασίλη, που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς παρουσιάζει πολλές πτυχές του χαρακτήρα του, αλλά και της πολυτάραχης ζωής του. Στο τέλος κάθε ενός από τα τρία μέρη, που αποτελούν το βιβλίο, υπάρχουν διάφορες σημειώσεις χρήσιμες για την κατανόηση των κειμένων. Την εισαγωγή ανέλαβε η Φραγκίσκη Αμπατζοπούλου, μία ερευνήτρια την οποία έχουμε συναντήσει σε πολλά έργα, που σχετίζονται με τον Εβραϊσμό της Θεσσαλονίκης (μπορείτε να δείτε περισσότερα εδώ, εδώ, εδώ και εδώ). Την επιμέλεια του έργου ανέλαβε η Δροσιά Κατσίλα, η οποία είναι εγγονή του συγγραφέα και κάτοχος των πρωτότυπων εγγράφων του συγγραφέα, στα οποία βασίστηκε και το βιβλίο.

Ο Χρηστοβασίλης (ψευδώνυμο, το πραγματικό του όνομα ήταν Χρήστος Βασιλείου) θεωρούνταν για τα χρόνια, που έζησε μάλλον πολυταξιδεμένος. Γεννημένος σε χωριό των Ιωαννίνων, σπούδασε σε Ξάνθη, Σμύρνη και Κωνσταντινούπολη, έζησε για κάποιο καιρό στα Τρίκαλα, τη Σμύρνη και την Αθήνα, ταξίδεψε ως ανταποκριτής σε Κωνσταντινούπολη, Σερβία, Βουλγαρία, Μόσχα, Θεσσαλονίκη, Παλαιστίνη, εξορίστηκε για τις πολιτικές του πεποιθήσεις στη Νάξο, δούλεψε ως λογιστής, βουλευτής, δημοσιογράφος, Φρούραρχος Αργυρόκαστρου, διευθυντής εφημερίδας, ενώ πολέμησε και στον ελληνοτουρικό πόλεμο του 1897.

Το βιβλίο αποτελείται από την εισαγωγή, που υπογράφει όπως είπαμε η Αμπατζοπούλου και έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς μας εισάγει στο πνεύμα της εποχής, που ο Χρηστοβασίλης έγραψε τα κείμενά του, και τα 3 γραπτά του συγγραφέα, τα οποία είναι τρία διαφορετικά είδη γραπτού λόγου:

  • Το πρώτο κείμενο με τίτλο «Εντυπώσεις εκ Θεσσαλονίκης» αποτελείται από 11 επιστολές, τις οποίες ο συγγραφέας δεν δημοσίευσε ποτέ. Χρονικά βρισκόμαστε στο 1894 και ο Χρηστοβασίλης έχει έλθει στην πόλη μας ως ανταποκριτής της εφημερίδας «Ακρόπολις». Οι περισσότεροι από τους περιηγητές, που είχαν επισκεφθεί τη Θεσσαλονίκη εστίαζαν την προσοχή τους κυρίως στα μνημεία της πόλης. Αντιθέτως ο Χρηστοβασίλης επικεντρώνεται στον πληθυσμό και κυρίως σε αυτό, που του κάνει εντύπωση, δηλαδή ο μεγάλος αριθμός Εβραίων της πόλης. Με τα κείμενά του προσπαθεί να διαλύσει προκαταλήψεις αιώνων, που δυστυχώς ακόμη και σήμερα υπάρχουν σε μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού σχετικά με τους Εβραίους. Αν σκεφτεί κανείς ότι βρισκόμαστε στα τέλη του 19ου αιώνα, ο Χρηστοβασίλης αποδεικνύεται πολύ μπροστά από την εποχή του, ένα προοδευτικό μυαλό, απαλλαγμένο από φανατισμούς και φαντασιώσεις. Η εικόνα, που περιγράφει θα ξένιζε τους αναγνώστες της εφημερίδας, αν τελικά δημοσιεύονταν. Πρόκειται για το κομμάτι του βιβλίου, το οποίο έχει και την πιο στενή σχέση με την ιστορία της Θεσσαλονίκης και των Εβραίων Θεσσαλονικέων.
  • Το δεύτερο κείμενο με τίτλο «Εβραίος Βασιλειάς της Κύπρως και Δούκας της Νάξως και όλων των Κυκλάδων» είναι ένα ιστορικό διήγημα σχετικά με τον Ιωσήφ Νάζη, ενός πολύ σπουδαίου Εβραίου τραπεζίτη και εμπόρου, ο οποίος έζησε κατά τον 16ο αιώνα, απέκτησε τεράστια ισχύ και περιουσία δίπλα στον Σουλτάνο Σελίμ B’. Λέγεται πως βοήθησε και τους Εβραίους Θεσσαλονικείς σε διάφορα ζητήματά τους, ενώ το όνομά του είχε γίνει θρύλος μεταξύ των Εβραίων της πόλης μας. Το κείμενο αυτό είχε δημοσιευτεί σε συνέχειες στην εφημερίδα «Αναγέννησις» της Ερμούπολης το 1918.
  • Το τρίτο κείμενο με τίτλο «Στην δημιουργία εθνικής εστίας του περιούσιου λαού του Ισραήλ» είναι ένα έμμετρο ποίημα, το οποίο ο Χρηστοβασίλης έγραψε το 1920 και έχει το προφητικό θέμα της ίδρυσης του κράτους του Ισραήλ. Δεν είναι τόσο η λογοτεχνική του αξία, όσο το θέμα του, που εκπλήσσει τον σημερινό αναγνώστη, ένας Έλληνας χριστιανός να μιλάει το 1920 για την ανάγκη ίδρυσης ενός εθνικού κράτους για τους Εβραίους. Με δεδομένο τον αντισημιτισμό, που δυστυχώς διακρίνει τους Έλληνες ακόμη και σήμερα, ο Χρηστοβασίλης αποδεικνύει για άλλη μία φορά πόσο μπροστά από την εποχή του σκεφτόταν. Και αυτό το κείμενο ήταν αδημοσίευτο.

Προσωπικά βρήκα το βιβλίο εξαιρετικά ενδιαφέρον. Δεν θα κρίνω το δεύτερο και το τρίτο κείμενο λογοτεχνικά, αλλά θα τα κρίνω μόνο εντάσσοντάς τα στο πνεύμα της εποχής, που ο Χρηστοβασίλης τα έγραψε. Ο συγγραφέας ήξερε σε τι κοινό απευθυνόταν, ίσως για αυτό να μην δημοσίευσε το πρώτο και το τρίτο κείμενο. Καταφέρνει όμως τόσο ως ανταποκριτής, όσο και ως λογοτέχνης να πολεμήσει το σκοταδισμό και τις προκαταλήψεις αιώνων σχετικά με τον χαρακτήρα των Εβραίων γενικότερα και των Εβραίων Θεσσαλονικέων στο εξαιρετικό πρώτο κείμενο του βιβλίου. Αν κάτι πρέπει να κρατήσει κάποιος από αυτό το έργο, είναι ακριβώς η οπτική του Χρηστοβασίλη, που με ανοιχτό μυαλό προσεγγίζει το θέμα του, χωρίς παρωπίδες, χωρίς φανατισμό και χωρίς σκοπιμότητες.

Advertisements

Leave a Reply

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s